Girişimsel Radyolog/Nöroradyolog Doç. Dr. Başar Sarıkaya

  • +90 216 578 40 00
  • drbasarsarikaya@superonline.com
  • EN
Dr. Başar Sarıkaya şu an için yeni hasta kabulü yapmamaktadır. Yeni iletişim bilgileri en kısa zamanda duyurulacaktır.
Arteriovenöz malformasyonlar

Arteriovenöz malformasyonlarArteriovenöz malformasyonlar

AVM (Arteriovenöz Malformasyon) nedir?

Arteriovenöz malformasyon (ya da damar yumakları) atardamar (temiz kan taşıyan damarlar) ve toplardamar (kirli kan taşıyan damarlar) arasında olmaması gereken kısa bağlantılara yol açan oluşumlardır. Vücudun her bölgesinde görülebilir. Hemen hemen hepsinin doğuştan olduğu kabul edilir; ancak bazıları sonradan da gelişebilir. AVM genel bir başlık altında pekçok sınıflandırmaya tabi tutulabilen bir hastalık grubudur.





Beyinde AVM ne gibi yakınmalara yol açar?

Arteriovenöz malformasyonlar

AVM’nin en korkulan sonucu beyin kanamasıdır. Çoğu zaman, hiçbir şikayete yol açmayan bir AVM ilk olarak neden olduğu beyin kanaması ile karşımıza çıkabilir. Ancak tipine ve yerleşim yerine veya büyüklüğüne bağlı olarak farklı yakınma ve bulgulara yol açabilir.
Bunlardan bazıları:
·         Nöbet: Özellikle tedaviye cevap vermeyen epilepsi nöbetlerinin altında çocukluk çağında veya genç erişkinlerde AVM yatabilir.
·         Kulakta çınlama veya gürültü: Beyin zarlarının arasından köken yüksek debili AVM’lerde kalp atımı ile senkronize bazı durumlarda oldukça rahatsız edici bu tip sesler duyulabilir.
·         Kolda veya bacakta veya tek taraflı her ikisinde de uyuşma ve kuvvet kaybı veya felç
·         Görme problemleri
·         Kavrama güçlükleri
·         Konuşmada sorunlar
·         Şiddetli dengesizlik
·         Bebeklik çağında görülen bazı tipleri, gelişim geriliği, hidrosefali (beyinde sıvı toplanması) ve kalp yetmezliğine yol açabilir.
 
Yakınmalar her yaşta görülebilir. Ancak daha çok 10-40 yaşları arasında karşımıza çıkma ihtimali yüksektir. Beyindeki AVM’ler genellikle orta yaştan sonra stabilleşirler ve bu yaşa kadar soruna yol açmamışsa, bu yaştan sonra açma ihtimali de azalır.
 
AVM neden olur?

Arteriovenöz malformasyonlar

Bazı tipleri hariç, atardamar ve toplardamar arasında olmaması gereken bağlantılar anlamına gelen AVM’ler anne karnındayken gelişir. Normal bireylerde oksijenden zengin kan atardamarlardan kılcal damarlara geçer, dokuyu besler ve oksijensiz kan küçük toplardamarlar vasıtasıyla toplardamarlara ve kalbin sağ odacığına ulaşır. AVM olduğu zaman ise bu normal kan akışı bozularak oksijenli kan hızlıca toplardamar sistemine geçer. Bu damar oluşumları normal damardan daha farklı zayıf duvar yapısına sahip oldukları için veya içlerinde yüksek basınçlı akım bulunduğu için yırtılmaya ve kanamaya eğilimlidir. Soruna yol açmalarının diğer bir sebebi ise oksijenli kanı çaldıkları için normal beyin dokusunun beslenmesini bozmalarıdır.
 
 
Beyin kanaması riski ne kadardır?

Arteriovenöz malformasyonlar

AVM’nin tipi ve büyüklüğü, hastanın yaşı gibi nedenlere bağlı değişiklik gösterse de yıllık kanama riski %4 olarak düşünülebilir. Bunun anlamı AVM bulunan her 100 hastadan 4’ü bir yıl içinde mutlaka beyin kanaması geçirecek demektir.

AVM tedavisinde hangi yöntemler var?

AVM’lerde farklı tıbbi branşlar arasında ortak yaklaşım geliştirebilmek amacıyla sınıflandırmalar yapılmıştır. Cerrahi olarak çıkartılması mümkün her AVM’nin, hastanın diğer bulguları da elverişli ise bu yolla tedavi edilmesi önerilmektedir. Embolizasyon adını verdiğimiz damar içinden kapatma işlemi ise bazı bu tip tedavi için daha uygun AVM’lerde cerrahinin yerine, hastanın genel durumunun ameliyatı kaldırmadığı hallerde veya çok yaygın ve büyük AVM’si bulunan hastalarda yakınmaları azaltmak amacıyla tercih edilir. Embolizasyon ameliyat öncesi, ameliyatın başarı şansını artırmak ve kolaylaştırmak amacıyla da uygulanabilir. Odaklanmış radyoterapi (radyocerrahi veya “gamma knife”) bazı AVM’lerin tedavisinde tercih edilebilir veya ameliyat ve embolizasyondan sonra AVM’yi tamamen ortadan kaldırmak amacıyla uygulanabilir.

AVM tedavisinde hangi yöntemin daha uygun olacağının kararı nasıl verilir?

Bilgisayarlı Tomografi (BT) veya Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) AVM varlığını söylemede çoğunlukla yeterli olabilir. Ancak AVM’nin hangi atardamarlardan beslendiği, hangi toplardamar sistemine döküldüğü, önemli damarlarla ilişkisi ve eşlik edebilecek anevrizmalar (baloncuklaşma) ancak serebral DSA incelemesi ile ayrıntılı olarak değerlendirilebilir. Bundan sonra izlenmesi gereken yol ise DSA tetkikini gerçekleştiren nöroradyolog ile beyin cerrahının ortak karar almaları ve bu sürece hasta ve hasta yakınlarını ayrıntılarıyla bilgilendirerek dahil etmeleri şeklindedir.
 
Endovasküler tedavi nedir, nasıl uygulanır, kimler yapar?

Arteriovenöz malformasyonlar

Diğer tüm damar içi tedavilerde olduğu gibi asıl amaç vücudun kendi atardamar sistemini doğal yollar olarak kullanıp sorunlu bölgeye ulaşılması gerekir. Bunun için hemen hemen her zaman kasıktaki atardamardan girilir ve daha sonra kateter adı verilen plastik borucuklar içinden çok daha ince yapıdaki mikrokateterler ile AVM’yi besleyen küçük atardamarlara ulaşılır. AVM tedavisinde bir çeşit doku yapıştırıcısı özelliği olan kan ile karşılaştığında katılaşarak donan sıvı ajanlar kullanılır. Bu sıvılar kateter içinde akışkan iken kateter dışında hemen donarak damar yumağını tıkar ve dolaşım ile ilişkilerini keserler. Damar içinden tedaviler konusunda ve beyinin anatomisi ve özellikle beyin damarları konusunda uzmanlaşmış nöroradyologlar bu işlemleri başarıyla gerçekleştirebilirler. Bunun yanısıra anjiyografi ve damar içi müdahaleler konusunda uygun eğitim sürecini tamamlamış beyin cerrahları da bu işlemleri uygulamaya başlamışlardır.
Oldukça hassas bir işlem olan AVM embolizasyonunda hasta hareketini en aza indirmek ve hasta konforunu artırmak amacıyla işlem genel aneztezi altında gerçekleştirilir. İşlem sırasında verilen sıvı ajanın beyinde yapacağı kitle etkisini ortadan kaldırmak amacıyla işlemden önce steroid başlanır. Hasta antiepileptik ilaç kullanmıyorsa, böyle bir ilaç da mutlaka eklenir.

Tedaviden sonraki takip süreci nasıldır?

Cerrahi tedaviden sonra AVM’nin tamamen çıkartıldığının ispatlanması açısından DSA önem taşımaktadır. Bunu dışında yukarıda bahsedilen her üç tedavi yönteminde de görüntüleme takipleri önemlidir ve küçük bir tekrarlama başka yöntemlerle gösterilemediği için yine DSA’dan yararlanılır.