Girişimsel Radyolog/Nöroradyolog Doç. Dr. Başar Sarıkaya

  • +90 216 578 40 00
  • drbasarsarikaya@superonline.com
  • EN
Dr. Başar Sarıkaya şu an için yeni hasta kabulü yapmamaktadır. Yeni iletişim bilgileri en kısa zamanda duyurulacaktır.
Prostat Embolizasyonu

Prostat EmbolizasyonuProstat Embolizasyonu

PROSTAT BEZİ VE BPH:PROSTAT BÜYÜMESİ
Prostat bezi, erkeklerde mesane adını verdiğimiz idrar torbasının altında, üretra adı verilen idrar kanalını çevreleyen ceviz büyüklüğündeki bir yapıdır. Normal boyutu 7-16 gram arasında değişebileceği gibi sıklıkla 20 gr’a ulaşabilir; 30 gr’ın üzerinde ise büyümüş kabul edilir.

Prostat bezi cinsel ilişki sırasında salgınanan meni sıvısının yaklaşık %75 kadarını oluşturur. Meninin diğer bileşenleri seminal vezikül sıvısı ve spermlerdir. Prostat salgısı beyaz renkte süt kıvamındadır ve hafif alkalidir. Diğer salgı bezlerinin katkısıyla alkalilik derecesi artan meni spermleri vajinanın asidik ortamına karşı korur. Salgı hücrelerinin yanı sıra düz kas hücreleri de barındıran prostat ejekülasyon (cinsel boşalma) sırasında meninin dışarı atılmasına yardımcı olur.

Prostat bezinin herhangi bir sebepten büyümüş olmasına tıp jargonunda “prostatomegali” diyoruz. Prostatomegaliden rektal muayene sırasında şüphelenilebileceği gibi günümüzde hemen hemen tüm görüntüleme yöntemleri ile de gerçek volüm ve ağırlığı hesaplanarak ortaya konabilir. Ancak hem en kolay ulaşılabilir olması hem de X-ışını maruziyetine yol açmaması nedeniyle prostatın ultrasonografi ile değerlendirilmesi hem Dünya’da hem de ülkemizde oldukça sık başvurulan bir yöntemdir.


Prostat Embolizasyonu
Manyetik Rezonans (MR) tetkikinde normal ve büyümüş prostatın görünümü

Benign Prostat Hiperplazisi?

Prostat bezinde de diğer organ ve dokularda olduğu gibi kanser gelişebilir ve gelişmiş ülkelerde ileri yaştaki erkeklerde kansere bağlı ölümlerin önemli bir oranını oluşturur. Fakat benign prostat hiperplazisi (BPH) adı verilen prostat bezinin iyi huylu büyümesi prostat kanserinden çok daha sık görülür. İlki kadar tehlikeli olmasa da BPH çok sık bir görülen bir problemdir ve 60 yaşın üzerinde %50 sıklıkla görülebileceği gibi 90’lı yaşlara ulaşıldığında %90 oranında saptanabilir.


Prostat Embolizasyonu
Normal prostat ve BPH: İdrar kanalının nasıl daraldığına dikkat!

Benign prostat hiperplazisinin yakınma ve bulguları sık idrara çıkma, ani idrar yapma hissi, idrar kaçırma, idrar debisindeki yetersizlik ve idrar kesesini tam boşaltamama hissi ve gece birden sık idrar yapma şeklindedir. Bu şikayetler gün içerisinde hastaları anksiyeteye sokabileceği gibi, gece uyku kalitesinin bozulması ise çok daha derin psikolojik sorunlara zemin hazırlamaktadır. Ayrıca mesanede idrarın tam boşaltılamaması idrar yolu enfeksiyonlarına ve mesane içinde taş gelişimine zemin hazırlar. Bu hastalarda ayrıca “akut idrar retansiyonu” denilen denilen bir durum da ortaya çıkabilir ki; bu tam anlamıyla bir takınma hali olan bu durumda hasta hiç idrar çıkaramazken dayanılmaz ızdıraplar yaşar ve çözüm bulunmadığı takdirde böbrek fonksiyonlarını kaybetme tehlikesi yaşar.

Prostat Embolizasyonu

Benign prostat hiperplazisinin tedavisinde ilk yaklaşım çeşitli ilaçlardır. Genellikle semptomlar hafifken, hastalığın başlangıç evrelerinde işe yarayan ilaç tedavisine direnç gelişmesi halinde bir sonraki aşama ise  Üroloji hekimleri tarafından gerçekleştirilen minimal invaziv tedaviler ve çeşitli cerrahi yöntemlerdir.  Bu yöntemlerle ilgili yazılı ve görsel basında yeterince bilgilendirilmeler yapılmaktadır.
 

Girişimsel Radyolojik Yaklaşımlar

Prostat EmbolizasyonuProstat Embolizasyonu
Prostat arter embolizasyonu cerrahi yöntemlere kıyasla daha konforlu oluşu ve yan etkilerinin azlığı sebebiyle BPH tedavisinde çığır açmıştır. Milimetreden küçük parçacıklar prostat bezini besleyen damarlar içine enjekte edilir.

Son yıllarda girişimsel radyologlar tarafından uygulanan ve ilk çalışmalarda oldukça iyi sonuçlar veren iki tedavi yöntemi daha vardır. Bunlardan birisi prostat arter embolizasyonu adı verilen yöntemdir. Kalp anjiyografisi gibi bir anjiyografi ünitesinde genel anestezi olmadan gerçekleştirilen bu işlemde,kasıktan veya el bileğinden girilerek kateter adı verilen plastik borucuklar yardımı ile prostat bezini her iki taraftan besleyen damarlara ulaşılır ve küçük parçaçıklar ile bu damarların tıkanması sağlanır. "Portekiz ve Brezilya’dan iki farklı ekibin hemen hemen eşzamanlı çalışmalarla yaygınlaştırdıkları bu tedavi yönteminde ABD’de bulunduğum sıralarda Minnesota Üniversitesi’nde görev yaparken ABD’deki ilk vakalardan birisini gerçekleştirme şansı yakaladım. Hastamız gece boyunca 7-8 defa idrar yapmak için uyanan ve cerrahiyi şiddetle reddeden bir hastaydı. İşlemden birkaç gün sonra hastanın gece tuvalete kalkma problemi büyük ölçüde gerilemiştir ve 1 ay sonra kontrole geldiğinde ise geceleri artık sadece bir kez tuvalete kalmak için uyandığını ve uyku kalitesinin dolayısıyla psikolojik durumunun da belirgin olarak düzeldiğini belirtti. Bu hastamızdan sonra gerçekleştirdiğimizden diğer tedavilerde de gayet iyi sonuçlar aldık."

Prostat embolizasyonu sırasında hasta uyanık durumda olur ancak ağrı hissetmemesi amacıyla hafif “sedoanaljezi” uygulanır. Genellikle hastanın tercih edeceği hafif bir müzik eşliğinde basamaklar hakkında hastayı bilgilendirerek işlem yapmayı tercih ediyoruz. İşlem bazı merkezlerde günübirlik olarak planlanmakta ve hasta aynı gün taburcu olmaktadır. Bazı merkezlerdeki yaklaşım ise hastanın geceyi hastanede geçirmesi şeklindedir. Diğer embolizasyon tedavilerine kıyasla ağrının çok az olması nedeniyle günübirlik tedavi ve aynı gün taburculuk giderek daha fazla kabul görmektedir.

Prostat Embolizasyonu
Resimde prostatın kan damarları görülüyor. Küçük bir alandaki çok sayıda ince damara dikkat. Bu işlemlerde girişimsel radyologun anatomi bilgisi ve kateter/mikrokateter becerisi işlem başarısı yönünden büyük önem taşımaktadır.

Prostat Embolizasyonu
"Pelvik anjiyografi" doğru damarı seçebilmek için yapılan ilk işlemlerdir. Prostatın damarları ayrıntılandırıldıktan sonra ince "mikrokateterler" ile bu damarlar içine girilir.

Prostat Embolizasyonu
Mikrokateter denilen kıl inceliğinde kateter ile prostat kılcal damarlarının görüntülenmesi

Tüm tıbbi girişimlerde olduğu gibi prostat embolizasyonunun da birtakım riskleri vardır. Tüm bu riskler, hastanın işleme uygunluğu ile birlikte girişimsel radyoloji kliniğine yapılacak ilk ziyarette ayrıntılı olarak ele alınmalıdır. Prostat embolizasyonu prostat kanseri şüphesi varlığında kontraendikedir. Bu nedenle gerekli durumlarda ultrasonografi (makattan transrektal  görüntüleme ile birlikte) incelemeleri yanı sıra prostat MR’ı ve gerekirse biyopsiler yapılarak kanser ihtimali dışlanmalıdır.

Mesanedeki nörojenik bozukluklar, üretrada darlık, dev mesane taşları ve kronik böbrek yetmezliği gibi bazı diğer durumlarda da bu işlem uygulanmamalıdır.

İşlem öncesi çoğu merkezde tercih edilen bir diğer test de Bilgisayarlı Tomografi ile anjiyografidir. Pelvik damarları (ana atardamar olan aortadan prostatı besleyecek damarlara kadar tüm damar sistemi), görüntülemenin önemi, şayet bu damarlarda bir tıkanıklık varlığında, ki ileri yaş grubunda çok da nadir bir durum değildir, o zaman prostat damarlarına ulaşma şansı kalmayacağından, hastanın gereksiz bir işleme alınmasını engeller. Prostat her iki taraftan da dallarla beslenir ve eğer iki tarafı besleyen ana damarlarda bir tıkanıklık söz konusu ise, o zaman prostatı besleyen dallara ulaşmak imkansız hale gelir. Bazı hastalarda tek taraftan ulaşma şansı vardır ve literatür bilgimiz bu hastalarda da (tek taraflı embolizasyon yapıldığında) iyi sonuçlar alındığını söylemektedir.


Prostat Embolizasyonu
Prostat embolizasyonu ve cerrahinin avantaj-dezavantajlarını gösterir tablo

Gat-Goren metodu (Varikoselde uygulanan tedavi benzeri)

Girişimsel radyolojinin sunduğu diğer tedavi yöntemi ise iki İsrailli hekimin ön ayak olduğu Gat-Goren metodudur. Alışılagelen cerrahiden ve embolizasyondan bambaşka bir metod olarak, testisten kan taşıyan toplardamarlardaki yetersizliği bağlı olarak testosteron hormonundan zengin kanın prostata ulaşarak prostat bezindeki büyümeden sorumlu olduğu prensibine dayanarak bu yetersiz toplardamarları kapatma şeklindeki testiküler ven embolizasyonudur. Aslında varikosel (testis etrafındaki toplardamarların genişlemesi) hastalığı durumunda cerrahiye alternatif olarak testiküler ven embolizasyonu/ablasyonu uzun yıllardan beri başarı ile uygulanmaktadır ve bu işlemin literatürdeki bazı çalışmalarda varikosel rahatsızlığındaki tekrarlama riski açısından cerrahi kıyasla avantajlı olduğu da bilinmektedir (daha fazla bilgi için  varikosel tedavisi sayfamıza da göz atabilirsiniz). Bu yöntemin BPH’daki kullanımı ise çok yenidir ancak diğer tüm tedavilere kıyasla etyolojiyi (altta yatan nedeni) ortadan kaldırdığı için ciddi biçimde gelecek vaadettiği düşünülmektedir.

"Bu yöntemi sorgulayan hastalara her ikisini beraber önerme şansımız da vardır. Yani atardamardan yapılan tıkama kısa sürede prostatı küçülttüğü, Gat-Goren metodu ise uzun dönemde faydalı olduğu için uygulama şansımız vardır."

Girişimsel Radyolojinin sunduğu bu alternatif tedavi yöntemleri mutlaka hastayı takip eden üroloji hekimi ile koordineli olarak yürütülmelidir. Bazı hallerde bu yöntemler uygunken bazı hallerde klasik yöntemler ile devam edilmelidir.

Hekimler, diğer sağlık personeli için prostat arter embolizasyonunda Dünya'daki son durumu anlatan oldukça güncel bilgileri GEST'in sitesinde bulabilirsiniz:

http://www.gestweb.org/blog/98-prostate-artery-embolization-compared-to-turp-for-treating-bph

Meraklıları için bazı ingilizce bağlantılar:
https://www.healthline.com/health-news/treatment-for-enlarged-prostate-shows-fewer-side-effects-030215#2
http://www.wusa9.com/story/news/2015/06/24/benign-minimally-invasive-prostatic-hyperplasia/29229755/
http://www.renalandurologynews.com/benign-prostatic-hyperplasia-bph/prostatic-artery-embolization-safe-effective-for-bph-symptoms/article/288841/

Prostat EmbolizasyonuProstat Embolizasyonu
Men's Health Türkiye Ekim 2014 ve Quality of Magazine Kasım 2015 tarihli Prostat Embolizasyonu konusundaki röportajlar